حفظ كرده ، گويا همهء آنها را حفظ كرده است . اين معنى از مجاهد و زجاج و مختار ابن انبارى و مروى از امام باقر ( ع ) است . امام در دنبالهء بيان خودش فرمود : از آن بهتر ، اين است كه انسانى را از گمراهى حفظ و او را به راه راست هدايت كند . 2 - يعنى هر كه پيامبرى يا امام عادلى بكشد ، گويى همهء مردم را كشته است و عذاب قتل همهء مردم را مىبيند و اگر كسى از پيامبرى يا امام عادلى حمايت كند ، گويى از لحاظ استحقاق ثواب ، همهء مردم را زنده كرده است . اين معنى از ابن عباس است . 3 - يعنى هر كه كسى را بنا حق بكشد ، گناه همهء قاتلان به گردن اوست ، زيرا سنت قتل را در ميان مردم رواج داده و آن را براى مردم آسان جلوه داده است . بنا بر اين در قتل قاتلان ديگر نيز شريك است و هر كه جلو قتلى را بگيرد و كارى كند كه همچون سنتى بعنوان منع از آدمكشى در ميان مردم رواج پيدا كند ، بطورى كه گناه قتل را بزرگ شمارند و بقتل اقدام نكنند ، گويى مردم را احيا كرده ، زيرا آنها را از خطرى بزرگ حفظ كرده است . اين است معناى احياى همهء مردم . اين معنى از ابو على جبايى و مختار طبرى است . پيامبر گرامى اسلام فرمود : « هر كس سنت پسنديده‌اى را رواج دهد ، اجر آن و اجر كسى كه تا روز قيامت به آن عمل مىكند ، براى اوست و هر كس سنت ناپسندى را رواج دهد گناه آن و گناه هر كس كه تا روز قيامت به آن عمل كند ، به گردن اوست » 4 - ابن مسعود و گروهى از صحابه گويند : يعنى از نظر مقتول مثل اين است كه همه را كشته باشد و از نظر آنكه نجات يافته ، مثل اين است كه همه را احيا كرده باشد . 5 - يعنى قصاص قتل بر قاتل لازم است ، چنان كه با كشتن همهء مردم نيز قصاص او واجب است و كسى كه از قاتل در گذرد و از قصاص او چشمپوشى كند ، مثل اين است كه همه را عفو كرده باشد . اين معنى از حسن و ابن زيد است . در حقيقت حيات دهنده خداوند متعال است و جز او كسى قادر بر احيا نيست . بنا بر اين نسبت احيا به ديگرى دادن مجاز است . چنان كه نمرود گفت : « أَنَا أُحْيِي وَ أُمِيتُ » ( بقره 258 : من زنده كنم و بميرانم ) و براى اثبات گفتار خود يكى را كشت و يكى را باقى گذاشت .